راهنمای تصویربرداری پزشکی | ام آر آی (MRI)
ام آر آی یا تصویربرداری تشدید مغناطیسی یکی از روش‌های دقیق بررسی اندام‌ها و بافت‌های بدن است. گاهی پزشک انجام MRI بدون تزریق را درخواست می‌کند و در برخی شرایط، تصویربرداری همراه با تزریق ماده حاجب ضرورت دارد. اما تفاوت این دو روش چیست و چه زمانی به تزریق نیاز داریم؟
ام آر آی با تزریق چیست؟
در ام آر آی با تزریق، ماده‌ای به نام ماده حاجب که معمولاً بر پایه گادولینیوم است، از طریق رگ دست یا بازو وارد بدن می‌شود. این ماده می‌تواند در تصاویر MRI تفاوت میان برخی بافت‌ها، عروق، التهاب‌ها و ضایعات را بهتر نمایان کند و اطلاعات تکمیلی در اختیار پزشک رادیولوژیست قرار دهد.
تزریق ماده حاجب به معنی بهتر بودن همیشگی این روش نیست؛ بلکه در شرایطی استفاده می‌شود که اطلاعات حاصل از تصاویر با تزریق برای پاسخ به سؤال تشخیصی پزشک لازم باشد.
ام آر آی بدون تزریق چیست؟
در MRI بدون تزریق، تصاویر مورد نیاز با استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی و بدون وارد کردن ماده حاجب تهیه می‌شوند. بسیاری از بررسی‌های مغز، ستون فقرات، مفاصل و بافت‌های بدن را می‌توان بدون تزریق انجام داد.
در این روش ماده حاجب وارد بدن نمی‌شود؛ با این حال، انتخاب آن باید بر اساس درخواست پزشک و نوع بررسی مورد نظر انجام شود. MRI بدون تزریق برای همه بیماری‌ها جایگزین MRI با تزریق نیست.
تفاوت MRI با تزریق و بدون تزریق در یک نگاه
| ویژگی |
MRI بدون تزریق |
MRI با تزریق |
| ماده حاجب |
استفاده نمی‌شود |
معمولاً گادولینیوم تزریق می‌شود |
| روش انجام |
تهیه تصاویر بدون تزریق وریدی |
تزریق از طریق رگ و تهیه تصاویر تکمیلی |
| کاربرد |
بررسی بسیاری از اندام‌ها، مفاصل و بافت‌ها |
بررسی دقیق‌تر برخی ضایعات، التهاب‌ها و عروق |
| نکات ایمنی |
غربالگری ایمنی MRI همچنان ضروری است |
غربالگری MRI و بررسی شرایط مرتبط با ماده حاجب لازم است |
چه زمانی MRI با تزریق انجام می‌شود؟
تصمیم درباره تزریق به نوع اندام مورد بررسی، علائم بیمار، سابقه پزشکی و تشخیص احتمالی بستگی دارد. پزشک ممکن است در شرایط زیر MRI همراه با تزریق را درخواست کند:
- بررسی برخی توده‌ها و ضایعات برای ارزیابی ویژگی‌های آن‌ها
- بررسی بعضی تومورها و ارزیابی وسعت یا وضعیت آن‌ها
- بررسی التهاب‌ها و عفونت‌های خاص
- ارزیابی برخی بیماری‌های مغز و سیستم عصبی
- بررسی عروق یا جریان خون در برخی پروتکل‌های تصویربرداری
- پیگیری بعضی بیماری‌ها یا ارزیابی پاسخ به درمان
این موارد به معنی ضرورت تزریق در تمام بیماران دارای این مشکلات نیست. گاهی تصاویر بدون تزریق کافی هستند و گاهی رادیولوژیست برای تکمیل بررسی به تصاویر پس از تزریق نیاز دارد.
آیا MRI مغز با تزریق لازم است؟
همه MRIهای مغز به تزریق نیاز ندارند. در برخی بررسی‌ها، تصاویر بدون تزریق اطلاعات مناسبی درباره ساختار مغز و بافت‌های اطراف آن فراهم می‌کنند. اما در شرایطی مانند بررسی برخی توده‌ها، ضایعات مشکوک، عفونت‌ها یا پیگیری بعضی بیماری‌ها، پزشک ممکن است MRI با تزریق را درخواست کند.
نوع پروتکل تصویربرداری باید با توجه به علت درخواست MRI و نظر پزشک یا رادیولوژیست تعیین شود.
ماده حاجب MRI چیست و چگونه تزریق می‌شود؟
ماده حاجب رایج در بسیاری از بررسی‌های MRI بر پایه عنصر گادولینیوم ساخته می‌شود. این ماده از طریق یک آنژیوکت کوچک به داخل رگ تزریق می‌شود و در تصاویر، برخی ساختارها و تغییرات بافتی را واضح‌تر می‌کند.
معمولاً ابتدا بخشی از تصاویر بدون تزریق ثبت می‌شود و سپس ماده حاجب تزریق شده و تصاویر تکمیلی گرفته می‌شوند. در برخی پروتکل‌ها ترتیب تصویربرداری می‌تواند متفاوت باشد.
عوارض احتمالی ام آر آی با تزریق چیست؟
بیشتر افراد ماده حاجب گادولینیوم را بدون مشکل جدی دریافت می‌کنند؛ با این حال، مانند هر داروی تزریقی، احتمال بروز واکنش یا عارضه وجود دارد.
- احساس سردی یا ناراحتی مختصر در محل تزریق
- تهوع یا سردرد خفیف و گذرا
- احساس مزه غیرمعمول در دهان
- به‌ندرت واکنش‌های حساسیتی مانند خارش، کهیر یا تورم
واکنش‌های شدید حساسیتی نادر هستند، اما در صورت بروز علائمی مانند تنگی نفس، تورم صورت یا احساس ضعف شدید باید فوراً به کادر درمان اطلاع داده شود.
آیا تزریق ماده حاجب MRI برای کلیه ضرر دارد؟
افرادی که سابقه بیماری کلیوی، نارسایی کلیه، پیوند کلیه یا مشکلات جدی مرتبط با عملکرد کلیه دارند، باید پیش از تزریق ماده حاجب این موضوع را به پزشک و مرکز تصویربرداری اطلاع دهند.
خطر عوارض کلیوی به وضعیت بیمار و نوع ماده حاجب بستگی دارد. مواد حاجب جدیدتر گادولینیوم در بسیاری از بیماران با رعایت اصول ایمنی قابل استفاده‌اند، اما در بیماران دارای اختلال شدید عملکرد کلیه تصمیم‌گیری باید با ارزیابی پزشکی و بر اساس ضرورت تشخیصی انجام شود.
ممکن است در برخی بیماران آزمایش عملکرد کلیه درخواست شود. انجام یا عدم انجام این آزمایش به شرایط فرد، نوع ماده حاجب و دستورالعمل مرکز بستگی دارد.
آیا قبل از MRI با تزریق باید ناشتا باشیم؟
ناشتا بودن برای تمام MRIها الزامی نیست. دستورالعمل خوردن و آشامیدن به نوع تصویربرداری، نیاز به دارو یا آرام‌بخش و پروتکل مرکز بستگی دارد. بنابراین، بیمار باید دستورالعملی را که هنگام نوبت‌دهی یا از طرف پزشک دریافت کرده است رعایت کند.
اگر درباره ناشتا بودن مطمئن نیستید، پیش از مراجعه با مرکز تصویربرداری تماس بگیرید و خودسرانه مصرف غذا یا داروهای تجویزشده را قطع نکنید.
چه افرادی باید قبل از تزریق MRI به پزشک اطلاع دهند؟
پیش از انجام MRI با تزریق، در صورت داشتن هر یک از شرایط زیر حتماً موضوع را به پزشک یا کارشناس تصویربرداری اطلاع دهید:
- سابقه بیماری کلیوی یا پیوند کلیه
- سابقه واکنش حساسیتی به ماده حاجب گادولینیوم
- بارداری یا احتمال بارداری
- شیردهی
- مصرف داروهای خاص یا داشتن بیماری‌های زمینه‌ای مهم
- وجود ضربان‌ساز قلب، ایمپلنت یا قطعات فلزی در بدن
وجود وسیله فلزی یا ایمپلنت همیشه به معنی ممنوعیت MRI نیست؛ اما نوع و مدل وسیله باید پیش از ورود به اتاق دستگاه بررسی و از نظر سازگاری با MRI تأیید شود.
آیا MRI با تزریق در دوران بارداری انجام می‌شود؟
انجام MRI بدون تزریق در دوران بارداری، در صورت وجود ضرورت پزشکی و با تشخیص پزشک، ممکن است امکان‌پذیر باشد. با این حال، استفاده از ماده حاجب گادولینیوم در دوران بارداری به‌طور معمول توصیه نمی‌شود و فقط در شرایط خاصی که منفعت تشخیصی قابل توجهی داشته باشد، با ارزیابی دقیق پزشک مطرح می‌شود.
اگر باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد، حتماً پیش از انجام تصویربرداری این موضوع را اطلاع دهید.
بعد از MRI با تزریق چه مراقبت‌هایی لازم است؟
در بیشتر افراد، پس از پایان MRI با تزریق و در صورت نداشتن عارضه یا دریافت داروی آرام‌بخش، می‌توان فعالیت‌های روزمره را از سر گرفت. اگر در محل تزریق درد، تورم یا قرمزی غیرمعمول ایجاد شد یا علائم حساسیتی داشتید، موضوع را به کادر درمان اطلاع دهید.
درباره مصرف مایعات، ادامه داروها یا مراقبت‌های خاص، دستور پزشک و مرکز تصویربرداری را دنبال کنید؛ به‌ویژه اگر بیماری زمینه‌ای دارید.
برای MRI با تزریق یا بدون تزریق کدام روش مناسب‌تر است؟
هیچ‌کدام از این دو روش به‌صورت مطلق بهتر از دیگری نیستند. انتخاب روش مناسب به علت انجام تصویربرداری، ناحیه مورد بررسی، سابقه پزشکی و اطلاعاتی که پزشک به آن نیاز دارد بستگی دارد.
اگر در نسخه شما MRI با تزریق یا بدون تزریق نوشته شده است، پیش از تغییر نوع درخواست با پزشک معالج یا مرکز تصویربرداری مشورت کنید. تصمیم نهایی باید بر اساس نیاز تشخیصی و شرایط ایمنی بیمار گرفته شود.
آشنایی با خدمات مرکز تصویربرداری جام جم
جمع‌بندی
تفاوت اصلی MRI با تزریق و بدون تزریق در استفاده از ماده حاجب گادولینیوم و اطلاعات تکمیلی حاصل از آن است. در بسیاری از بررسی‌ها MRI بدون تزریق کافی است، اما در بعضی شرایط، تزریق به تشخیص دقیق‌تر کمک می‌کند. اطلاع‌رسانی درباره بیماری‌های کلیوی، بارداری، حساسیت قبلی و وجود ایمپلنت‌ها پیش از انجام تصویربرداری اهمیت زیادی دارد.
توجه: این مطلب با هدف افزایش آگاهی بیماران تهیه شده است و جایگزین تشخیص یا دستور پزشک نیست. نوع MRI و ضرورت تزریق باید برای هر بیمار به‌صورت جداگانه تعیین شود.
